دانشگاه تهران پژوهش های معاصر انقلاب اسلامی 2676-7368 3 8 2021 06 01 تحلیلی بر جایگاه مولفه های سه گانه ملت، ملیت و هویت در فرایند شکل گیری ائتلاف نظامی عربی خلیج فارس و مغایرت های ژئوپلیتیکی آن با تمدن اسلامی تحلیلی بر جایگاه مولفه های سه گانه ملت، ملیت و هویت در فرایند شکل گیری ائتلاف نظامی عربی خلیج فارس و مغایرت های ژئوپلیتیکی آن با تمدن اسلامی 1 20 81758 EN کیومرث یزدان پناه درو استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. رضا رحیمی دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2020 04 15 ساختار حکومتها در منطقه غرب آسیا که بخشی از گستره تمدنی جهان اسلام به شمار می آید، با چالشهای اساسی در زمینه حکمرانی مواجه است و به دلیل تفاوت و اختلاف ماهوی اندیشه سیاسی اسلام با اندیشه سیاسی اومانیستی غرب، کشورهای اسلامی روندهای مناسبی را برای حکمرانی منطقه ای اتخاد نمی کنند. در این میان منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا و کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز از این شرایط مسثنی نیستند. به طور مثال در سالهای منتهی به سال 2020 میلادی، منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا متأثر از برخی عوامل ژئوپلیتیکی مثل تلاش برخی کشورهای عربی برای شکل دهی به یک ائتلاف نظامی عربی آبستن تحولات فراوانی شد. ائتلاف نظامی عربی مورد اشاره که متأثر از زمینه های ژئوپلیتیکی در منطقه طرح ریزی و دنبال می شود را میتوان با نگاهی بر جایگاه مولفه های سه گانه ملت، ملیت و هویت در اسلام مورد ارزیابی و تحلیل قرار داد؛ روندی که متأثر از تحولات دنیای مدرن در پیش گرفته شده و نسبت به گذشته تاریخ دنیای اسلام و مفاهیم بنیادین این دین بی توجه است. پژوهش حاضر بر این باور است که اگرچه مفاهیم موجود در اندیشه سیاسی اسلام و تعالیم دینی آن، فرصتهای ایده آلی را برای تولید و حفظ امنیت فراهم کرده است، اما تأثیرپذیری شدید دنیای اسلام از اندیشه های سیاسی غرب فرصت اتخاذ چنین تصمیمهایی را نمیدهد و وضعیت امنیتی منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا را از ثبات و امنیت دائمی محروم کرده است. ساختار حکومتها در منطقه غرب آسیا که بخشی از گستره تمدنی جهان اسلام به شمار می آید، با چالشهای اساسی در زمینه حکمرانی مواجه است و به دلیل تفاوت و اختلاف ماهوی اندیشه سیاسی اسلام با اندیشه سیاسی اومانیستی غرب، کشورهای اسلامی روندهای مناسبی را برای حکمرانی منطقه ای اتخاد نمی کنند. در این میان منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا و کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز از این شرایط مسثنی نیستند. به طور مثال در سالهای منتهی به سال 2020 میلادی، منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا متأثر از برخی عوامل ژئوپلیتیکی مثل تلاش برخی کشورهای عربی برای شکل دهی به یک ائتلاف نظامی عربی آبستن تحولات فراوانی شد. ائتلاف نظامی عربی مورد اشاره که متأثر از زمینه های ژئوپلیتیکی در منطقه طرح ریزی و دنبال می شود را میتوان با نگاهی بر جایگاه مولفه های سه گانه ملت، ملیت و هویت در اسلام مورد ارزیابی و تحلیل قرار داد؛ روندی که متأثر از تحولات دنیای مدرن در پیش گرفته شده و نسبت به گذشته تاریخ دنیای اسلام و مفاهیم بنیادین این دین بی توجه است. پژوهش حاضر بر این باور است که اگرچه مفاهیم موجود در اندیشه سیاسی اسلام و تعالیم دینی آن، فرصتهای ایده آلی را برای تولید و حفظ امنیت فراهم کرده است، اما تأثیرپذیری شدید دنیای اسلام از اندیشه های سیاسی غرب فرصت اتخاذ چنین تصمیمهایی را نمیدهد و وضعیت امنیتی منطقه ژئوپلیتیکی جنوب غرب آسیا را از ثبات و امنیت دائمی محروم کرده است.

https://jcrir.ut.ac.ir/article_81758_ad8eb54c1efa5ca597ad7931f96c58a2.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های معاصر انقلاب اسلامی 2676-7368 3 8 2021 06 01 تحلیل محتوای سخنرانی‌های نوروزی مقام معظم رهبری در سال‌های 1392- 1400 تحلیل محتوای سخنرانی‌های نوروزی مقام معظم رهبری در سال‌های 1392- 1400 21 52 81966 EN علیرضا سمیعی اصفهانی دانشیار علوم سیاسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران نفیسه اله دادی دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی دانشگاه یاسوج Journal Article 2021 04 22 سخنرانی‌های نوروزی رهبر معظم انقلاب به‌ منزله ترسیم خطوط برنامه‌های یک‌ساله کشور در راستای سیاستگذاری‌های بلندمدت و اهداف کلان نظام محسوب می‌شود. از این‌رو توجه به این بیانات و تحلیل علمی آنها برای شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای عملی جهت فائق آمدن بر آنها، ضروری به‌نظر می‌رسد. هدف نوشتار حاضر تحلیل محتوای سخنرانی‌های رهبر معظم انقلاب بین سال‌های 1392-1400 و پاسخ به این پرسش اصلی است که مقام معظم رهبری در سخنرانی‌های آغاز هر سال بر چه محورها و مقوله‌هایی تمرکز و تاکید کرده‌اند، شرایط زمانی حاکم بر این تأکیدات و همچنین راهکارهای برون‌رفت از مشکلات و معضلات مورد اشاره چیست؟ و همچنین در بازه‌های زمانی اجرایی شدن برجام و دوره پسابرجام بر کدام مؤلفه‌ها بیشتر تأکید شده است؟ روش مورد استفاده پژوهش تحلیل محتوای کمی و کیفی است. در این روش محورهای اساسی نهفته در متن، ارتباط بین مقولات و همچنین شرایط زمانی یا به عبارتی مدل مفهومی هر سخنرانی استخراج گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در بازه پنج سال موردنظر، محور اصلی مباحث رهبری در سخنرانی آغازین هر سال مسائل اقتصادی بوده است و رهبر معظم انقلاب همواره بر موضوع اقتصاد و به‌طور خاص رویکرد «اقتصادمقاومتی» تأکید کرده‌اند. همچنین مقام معظم رهبری در کنار اقتصادمقاومتی بر مسأله اصلی سیاست خارجی ایران، یعنی برجام و ضرورت دشمن‌شناسی بویژه درخصوص نحوه تعامل با آمریکا و اروپا تاکید کرده‌اند. سخنرانی‌های نوروزی رهبر معظم انقلاب به‌ منزله ترسیم خطوط برنامه‌های یک‌ساله کشور در راستای سیاستگذاری‌های بلندمدت و اهداف کلان نظام محسوب می‌شود. از این‌رو توجه به این بیانات و تحلیل علمی آنها برای شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای عملی جهت فائق آمدن بر آنها، ضروری به‌نظر می‌رسد. هدف نوشتار حاضر تحلیل محتوای سخنرانی‌های رهبر معظم انقلاب بین سال‌های 1392-1400 و پاسخ به این پرسش اصلی است که مقام معظم رهبری در سخنرانی‌های آغاز هر سال بر چه محورها و مقوله‌هایی تمرکز و تاکید کرده‌اند، شرایط زمانی حاکم بر این تأکیدات و همچنین راهکارهای برون‌رفت از مشکلات و معضلات مورد اشاره چیست؟ و همچنین در بازه‌های زمانی اجرایی شدن برجام و دوره پسابرجام بر کدام مؤلفه‌ها بیشتر تأکید شده است؟ روش مورد استفاده پژوهش تحلیل محتوای کمی و کیفی است. در این روش محورهای اساسی نهفته در متن، ارتباط بین مقولات و همچنین شرایط زمانی یا به عبارتی مدل مفهومی هر سخنرانی استخراج گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در بازه پنج سال موردنظر، محور اصلی مباحث رهبری در سخنرانی آغازین هر سال مسائل اقتصادی بوده است و رهبر معظم انقلاب همواره بر موضوع اقتصاد و به‌طور خاص رویکرد «اقتصادمقاومتی» تأکید کرده‌اند. همچنین مقام معظم رهبری در کنار اقتصادمقاومتی بر مسأله اصلی سیاست خارجی ایران، یعنی برجام و ضرورت دشمن‌شناسی بویژه درخصوص نحوه تعامل با آمریکا و اروپا تاکید کرده‌اند.

https://jcrir.ut.ac.ir/article_81966_d17c35488247214bb62865252deecaa5.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های معاصر انقلاب اسلامی 2676-7368 3 8 2021 06 01 مشکلات فرهنگی جهان اسلام و راهکارهای آن از دیدگاه امام خمینی (ره) مشکلات فرهنگی جهان اسلام و راهکارهای آن از دیدگاه امام خمینی (ره) 53 70 81755 EN علی باقری دولت آبادی دانشیار روابط بین الملل، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. رضا التیامی نیا استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. Journal Article 2021 04 10 شناخت علل عقب ماندگی کشورها به ویژه کشورهای در حال توسعه، موضوع پژوهش و علاقه بسیاری از متفکران دهه 70 میلادی به این سو بوده است. در پژوهشهای انجام شده بیشتر بر مسائل سیاسی ـ اقتصادی تمرکز گردیده و سایر علل مورد غفلت واقع شده اند. یکی از مهمترین دلایل این عقب ماندگی مشکلات فرهنگی است که دارای ابعاد پیچیده و مبهمی است و نیازمند توجه بیشتر اندیشمندان مسلمان است. با توجه به جایگاه فکری، فقهی و سیاسی امام خمینی (ره) در جهان اسلام، بررسی تفکرات و اندیشه‌های ایشان پیرامون مشکلات فرهنگی کشورهای مسلمان میتواند زمینه ساز شناخت بهتر بسترهای به روز این مشکلات و راهحلهای آن باشد. برای یافتن پاسخ، نویسندگان از نظریه‌ی بحران توماس اسپریگنز استفاده نموده اند. یافته‌های مقاله نشان داد از منظر امام خمینی مشکلات فرهنگی جهان اسلام ریشه در وابستگی روحی و خودباختگی در برابر غرب دارد. ایشان جامعه آرمانی مسلمانان را جامعه ای با خصوصیاتی زیر می داند: استقلال فرهنگی، حاکم بودن قانون الهی، تبدیل افراد جامعه به انسان الهی، آزادی فکر و اندیشه، آگاهی و بیداری اسلامی. برای تحقق چنین جامعهای امام خمینی(ره) راه حل را در وحدت جهان اسلام و قطع ارتباط فرهنگی با غرب جستجو میکند. شناخت علل عقب ماندگی کشورها به ویژه کشورهای در حال توسعه، موضوع پژوهش و علاقه بسیاری از متفکران دهه 70 میلادی به این سو بوده است. در پژوهشهای انجام شده بیشتر بر مسائل سیاسی ـ اقتصادی تمرکز گردیده و سایر علل مورد غفلت واقع شده اند. یکی از مهمترین دلایل این عقب ماندگی مشکلات فرهنگی است که دارای ابعاد پیچیده و مبهمی است و نیازمند توجه بیشتر اندیشمندان مسلمان است. با توجه به جایگاه فکری، فقهی و سیاسی امام خمینی (ره) در جهان اسلام، بررسی تفکرات و اندیشه‌های ایشان پیرامون مشکلات فرهنگی کشورهای مسلمان میتواند زمینه ساز شناخت بهتر بسترهای به روز این مشکلات و راهحلهای آن باشد. برای یافتن پاسخ، نویسندگان از نظریه‌ی بحران توماس اسپریگنز استفاده نموده اند. یافته‌های مقاله نشان داد از منظر امام خمینی مشکلات فرهنگی جهان اسلام ریشه در وابستگی روحی و خودباختگی در برابر غرب دارد. ایشان جامعه آرمانی مسلمانان را جامعه ای با خصوصیاتی زیر می داند: استقلال فرهنگی، حاکم بودن قانون الهی، تبدیل افراد جامعه به انسان الهی، آزادی فکر و اندیشه، آگاهی و بیداری اسلامی. برای تحقق چنین جامعهای امام خمینی(ره) راه حل را در وحدت جهان اسلام و قطع ارتباط فرهنگی با غرب جستجو میکند.

https://jcrir.ut.ac.ir/article_81755_ac499bf712403badf40d19df1f45e9e9.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های معاصر انقلاب اسلامی 2676-7368 3 8 2021 06 01 گفتمان مقاومت و گام دوم انقلاب اسلامی گفتمان مقاومت و گام دوم انقلاب اسلامی 71 92 81766 EN بهزاد دانشفر مدرس معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی کرج، کرج، ایران. 0000-0003-3773-713X ناصر پورحسن دانشیار علوم سیاسی دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران. Journal Article 2021 01 30 به طور عمده موضوع مقاومت، «جبهه مقاومت اسلامی» در منطقه غرب آسیا را به ذهن متبادر می نماید. این درحالی است که جبهه مقاومت، تنها بخشی از گفتمان مقاومت است. هدف این نوشتار، تبیین نظری و تجربی مقاومت به مثابه یک گفتمان است. مقاومت در اندیشه و کنش سیاسی مقام معظم رهبری، گفتمانی است که ریشه در قرآن، تاریخ اسلام، ایران و به ویژه چهار دهه نخست انقلاب اسلامی دارد. با توجه به این مبانی دینی، تاریخی و سیاسی؛ گفتمان مقاومت نقش هدایتگری انقلاب اسلامی در گام دوم انقلاب اسلامی را ایفا میکند. مقاومت،گفتمان فراگیری است که حوزههای مختلف سیاست داخلی وخارجی جمهوری اسلامی را شامل میشود. در این نوشتار، ریشه ها، سطوح و کارکرد گفتمان مقاومت بر مبنای بیانات مقام معظم رهبری و به ویژه سند بالادستی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی تبیین شده است. داده های این پژوهش از منابع دسته اول از جمله بیانات مقام معظم رهبری و جدیدترین منابع استخراج و با روش توصیفی- تحلیلی پردازش شده است. به طور عمده موضوع مقاومت، «جبهه مقاومت اسلامی» در منطقه غرب آسیا را به ذهن متبادر می نماید. این درحالی است که جبهه مقاومت، تنها بخشی از گفتمان مقاومت است. هدف این نوشتار، تبیین نظری و تجربی مقاومت به مثابه یک گفتمان است. مقاومت در اندیشه و کنش سیاسی مقام معظم رهبری، گفتمانی است که ریشه در قرآن، تاریخ اسلام، ایران و به ویژه چهار دهه نخست انقلاب اسلامی دارد. با توجه به این مبانی دینی، تاریخی و سیاسی؛ گفتمان مقاومت نقش هدایتگری انقلاب اسلامی در گام دوم انقلاب اسلامی را ایفا میکند. مقاومت،گفتمان فراگیری است که حوزههای مختلف سیاست داخلی وخارجی جمهوری اسلامی را شامل میشود. در این نوشتار، ریشه ها، سطوح و کارکرد گفتمان مقاومت بر مبنای بیانات مقام معظم رهبری و به ویژه سند بالادستی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی تبیین شده است. داده های این پژوهش از منابع دسته اول از جمله بیانات مقام معظم رهبری و جدیدترین منابع استخراج و با روش توصیفی- تحلیلی پردازش شده است.

https://jcrir.ut.ac.ir/article_81766_e516cb37e4ac15364eac653ce39f2675.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های معاصر انقلاب اسلامی 2676-7368 3 8 2021 06 01 وضع شناسی نظام انقلابی در گام دوم انقلاب اسلامی با تأکید بر منظومه‌ی فکری مقام معظم رهبری وضع شناسی نظام انقلابی در گام دوم انقلاب اسلامی با تأکید بر منظومه‌ی فکری مقام معظم رهبری 93 116 81928 EN عاطفه خادمی دکترای سیاستگذاری فرهنگی، پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران، ایران. فاطمه تقی زاده کارشناس ارشد روان شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. ناصر محمدی دانشیار فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران. Journal Article 2020 03 02 انقلاب اسلامی ایران مولد نظامی است که در تفاوت ماهویی با دیگر نظامات جهان است. تبیین ماهیت نظام انقلابی و وضع شناسی آن در شرایط کنونی در حالی که انقلاب اسلامی حرکت در گام دوم را آغاز نموده است، امری ضروری است که به‌ واسطه‌ی تمرکز بر منظومه‌ی فکری رهبری به‌ عنوان هدایت کننده‌ی این جریان محقق می‌گردد. هدف پژوهش پیش رو، تحقق این مهم با پاسخ به این پرسش اساسی است که نظام انقلابی دارای چه ماهیتی است و در چه وضعیتی به سر میبرد و آیا امکان حفظ و بقای آن وجود دارد؟ نتایج به‌دست‌آمده با روش تحلیل محتوای کیفی و با تمرکز بر منظومه‌ی فکری مقام معظم رهبری نشان می‌دهد که ماهیت نظام انقلابی ماهیتی توحیدی است که در رویکرد تاریخی و تطبیقی دارای تشابه با جامعه‌ی نبوی در بدو شکل‌گیری و ادامه‌ی مسیر می‌باشد و در شرایط کنونی علی رغم حرکت رو به جلو در معرض آسیب ارتجاع بوده و برای جلوگیری از وقوع ارتجاع می بایست با تربیت انسان انقلابی از ماهیت خویش حفاظت نماید. انقلاب اسلامی ایران مولد نظامی است که در تفاوت ماهویی با دیگر نظامات جهان است. تبیین ماهیت نظام انقلابی و وضع شناسی آن در شرایط کنونی در حالی که انقلاب اسلامی حرکت در گام دوم را آغاز نموده است، امری ضروری است که به‌ واسطه‌ی تمرکز بر منظومه‌ی فکری رهبری به‌ عنوان هدایت کننده‌ی این جریان محقق می‌گردد. هدف پژوهش پیش رو، تحقق این مهم با پاسخ به این پرسش اساسی است که نظام انقلابی دارای چه ماهیتی است و در چه وضعیتی به سر میبرد و آیا امکان حفظ و بقای آن وجود دارد؟ نتایج به‌دست‌آمده با روش تحلیل محتوای کیفی و با تمرکز بر منظومه‌ی فکری مقام معظم رهبری نشان می‌دهد که ماهیت نظام انقلابی ماهیتی توحیدی است که در رویکرد تاریخی و تطبیقی دارای تشابه با جامعه‌ی نبوی در بدو شکل‌گیری و ادامه‌ی مسیر می‌باشد و در شرایط کنونی علی رغم حرکت رو به جلو در معرض آسیب ارتجاع بوده و برای جلوگیری از وقوع ارتجاع می بایست با تربیت انسان انقلابی از ماهیت خویش حفاظت نماید.

https://jcrir.ut.ac.ir/article_81928_e9ecdec810dc4f155a11d7218d56bee9.pdf

دانشگاه تهران پژوهش های معاصر انقلاب اسلامی 2676-7368 3 8 2021 06 01 نقش انگاره های هویتی_ معنایی نخبگان اجرایی در سیاست خارجی ایران (1376-1368) نقش انگاره های هویتی_ معنایی نخبگان اجرایی در سیاست خارجی ایران (1376-1368) 117 140 81752 EN حسین کریمی فرد دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، اهواز، ایران. محمد هادی امین ناجی دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2020 09 23 محققین تئوریهای مختلف علوم سیاسی و روابط بین الملل را با جرح و تعدیل برای تحلیل سیاست خارجی هاشمی در مقطع زمانی 1376-1368 به کار می برند.اکثر نویسندگان با کاربرد تئوریهای ماتریالیستی و عقلانیت گرایانه؛ سیاست خارجی هاشمی را واقع گرایانه میدانند و معتقدند در این دوره معادله قدرت ـ ایدئولوژی به نفع قدرت تغییر یافت عده ای دیگر نیز با کاربرد تئوریهای لیبرالیستی ـ سرمایه داری معتقدند که دولت هاشمی به سمت همگرایی با نهادهای و سازمانهای اقتصادی و مالی بین المللی گرایش داشت. نکته مکتوم مانده در پژوهشهای فوق عدم توجه به مولفه های هویتی دولت و جامعه در این دوره و تاثیر آن بر سیاست خارجی میباشد. هویت کنشگران سیاسی بر رفتار آنها در عرصه بین المللی تاثیری تعیین کننده دارد؛ بر این اساس هویت جمهوری اسلامی ایران عاملی موثر بر خط مشی سیاست خارجی این کشور بوده است. در این پژوهش با تاکید بر روش توصیفی ـ تحلیلی تلاش میشود که تاثیر انگاره های هویتی بر سیاست خارجی هاشمی مورد توجه قرار گیرد. فرضیه این تحقیق عبارتست از: سیاستگذاری و جهت گیری سیاست خارجی هاشمی متاثر از مولفه های هویتی نخبگان سیاسی اجرایی داخلی و تفوق گفتمان هویتی غرب گرایانه بر نظام بین الملل بعد از فروپاشی شوروی می باشد. محققین تئوریهای مختلف علوم سیاسی و روابط بین الملل را با جرح و تعدیل برای تحلیل سیاست خارجی هاشمی در مقطع زمانی 1376-1368 به کار می برند.اکثر نویسندگان با کاربرد تئوریهای ماتریالیستی و عقلانیت گرایانه؛ سیاست خارجی هاشمی را واقع گرایانه میدانند و معتقدند در این دوره معادله قدرت ـ ایدئولوژی به نفع قدرت تغییر یافت عده ای دیگر نیز با کاربرد تئوریهای لیبرالیستی ـ سرمایه داری معتقدند که دولت هاشمی به سمت همگرایی با نهادهای و سازمانهای اقتصادی و مالی بین المللی گرایش داشت. نکته مکتوم مانده در پژوهشهای فوق عدم توجه به مولفه های هویتی دولت و جامعه در این دوره و تاثیر آن بر سیاست خارجی میباشد. هویت کنشگران سیاسی بر رفتار آنها در عرصه بین المللی تاثیری تعیین کننده دارد؛ بر این اساس هویت جمهوری اسلامی ایران عاملی موثر بر خط مشی سیاست خارجی این کشور بوده است. در این پژوهش با تاکید بر روش توصیفی ـ تحلیلی تلاش میشود که تاثیر انگاره های هویتی بر سیاست خارجی هاشمی مورد توجه قرار گیرد. فرضیه این تحقیق عبارتست از: سیاستگذاری و جهت گیری سیاست خارجی هاشمی متاثر از مولفه های هویتی نخبگان سیاسی اجرایی داخلی و تفوق گفتمان هویتی غرب گرایانه بر نظام بین الملل بعد از فروپاشی شوروی می باشد.

https://jcrir.ut.ac.ir/article_81752_0a4f67c8da49626654a7d3c35e8a71ba.pdf