بازنمایی کشورهای خارجی در برنامه درسی جمهوری اسلامی ایران (مورد مطالعه: مطالعات اجتماعی دوره متوسطه)

منصوری, سیروس; شاه حسینی, سعید; اسدی, راحله

doi:10.22059/jcrir.2026.406493.1756

بازنمایی کشورهای خارجی در برنامه درسی جمهوری اسلامی ایران (مورد مطالعه: مطالعات اجتماعی دوره متوسطه)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

سیروس منصوری ¹

سعید شاه حسینی ²

راحله اسدی ³

¹ گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران

² عضو هیات علمی گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک ایران.

³ گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.

10.22059/jcrir.2026.406493.1756

چکیده

پژوهش حاضر با هدف «بررسی بازنمایی دولت- ملت ها در برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه بعد از انقلاب اسلامی» انجام شده است. روش پژوهش مورد استفاده تحلیل محتوای ترکیبی (کمی و کیفی) است. جامعه آماری پژوهش، کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول سال تحصیلی 1404- 1403 بوده و کل جامعه آماری به ‌عنوان نمونه انتخاب شد. برای گردآوری داده‌ها از چک‌لیست محقق‌ساخته استفاده شد و روایی محتوایی شاخص‌ها با استفاده از شاخص لاوشه و بر اساس نظر متخصصان تأیید شد. همچنین پایایی داده‌ها با استفاده از ضریب توافق 98 درصد به دست آمد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، در بخش کمی از جداول فراوانی و درصد و آزمون خی‌دو و در بخش کیفی از تحلیل مضمون استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که مجموعاً 540 بار به شاخص‌های بازنمایی جهان خارج اشاره شده که از این میزان بیشترین فراوانی‌ها متعلق به شاخص‌های‌ «دشمن‌شناسی» با فراوانی245 (37/45درصد) و «شناساندن استعمار و استعمارگری و ضرورت مبارزه با آن» با فراوانی 163 (18/30درصد) است و در مرتبه یعدی، شاخص‌های «ضرورت وحدت دولت- ملّت‌های مسلمان»، «آشنایی با کشورهای هم‌پیمان/‌همسایه» و «نفی سلطه‌طلبی/ ‌نفی سلطه‌پذیری و استقلال در سیاست خارجی (نه شرقی- نه غربی)» به ترتیب با فراوانی‌های 45 (33/8درصد)، 40 (4/7درصد) و 37 (85/6درصد) قرار دارند و شاخص «حمایت از مستضعفان و نهضت‌های آزادی‌بخش و دفاع از حقوق مسلمانان» با فراوانی 10 (85/1درصد) کمترین فراوانی را دارد.

کلیدواژه‌ها

بازنمایی

کشورهای خارجی

برنامه درسی مطالعات اجتماعی

دوره متوسطه

موضوعات