Contemporary Researches on Islamic Revolution

Contemporary Researches on Islamic Revolution

تحلیل و نقد فقهی ـ سیاسی رابطه مردم و رهبری در اندیشه حکومتی شهید محمدباقر صدر

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشکده مطالعات و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، سطوح عالی فقه و اصول، مرکز فقهی «عالم آل محمد (ص)»، تهران، جمهوری اسلامی ایران
3 استادیار، گروه تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشکده مطالعات و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، جمهوری اسلامی ایران
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی و نقد دیدگاه شهید صدر درباره‌ی نقش مردم در حکومت اسلامی می‌پردازد. با توجه به اهمیت فزاینده‌ی مسئله‌ی نسبت دین و دولت و ضرورت ارائه‌ی نظریه‌های اسلامی در این حوزه، اندیشه‌های شهید صدر به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین متفکران معاصر جایگاهی ویژه دارد. این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد انتقادی، ابتدا چهار مبنای اصلی نظریه‌ی وی را تبیین می‌کند: آزادی انسان از هرگونه حاکمیت غیرالهی؛ خلافت عام انسان‌ها؛ نقش‌محوری مردم در تحقق حکومت الهی و نظارت بر حاکم؛ و وجوب مشورت حاکم با مردم در همه زمان‌ها. در ادامه، دو مبنای نخست و چهارم، یعنی عمومیت حق خلافت برای همه انسان‌ها و دلالت آیات قرآنی بر وجوب مشورت امام با مردم، با تمرکز بر آثار شهید صدر ـ به‌ویژه «خلافة الانسان» و «شهادة الانبیاء» ـ و نیز پژوهش‌های پیشین، مورد نقد و ارزیابی قرار می‌گیرد. هدف این پژوهش آن است که با تحلیلی نظام‌مند و نقدی مستدل، بخشی از خلأ موجود در مطالعات مستقل این حوزه را جبران کرده و زمینه‌ای برای گسترش مباحث نظری درباره‌ی نسبت مردم و حکومت در اندیشه‌ی اسلامی فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات