میدان رقابت سیاسی گفتمان‌های رقیب داخلی در جمهوری اسلامی ایران (موردمطالعه: ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۲)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه امام حسین(ع) ، تهران، ایران

10.22059/jcrir.2025.400612.1731

چکیده

در جمهوری اسلامی ایران، میدان سیاسی تحت تأثیر گفتمان‌های رقیبی قرار دارد که هر یک در پی مفصل‌بندی معنایی مفاهیم بنیادین مانند «مردم»، «ولایت»، «عدالت» و «قانون» هستند. این رقابت گفتمانی که عمدتاً میان جریان‌های اصلاح‌طلب و اصول‌گرا جریان داشته، نه‌تنها تعیین‌کنندۀ مسیر سیاست‌گذاری و قدرت است، بلکه نشان‌دهندۀ نبردی معنایی بر سر هژمونی و مشروعیت نیز هست. بااین‌حال، بررسی‌های پیشین عمدتاً به‌صورت تک‌گفتمانی یا محدود به مقاطع خاصی انجام شده‌اند و نیاز به تحلیلی جامع از تقابل این گفتمان‌ها در دوره‌ای پیوسته احساس می‌شود. این پژوهش با هدف واکاوی میدان رقابت گفتمانی میان دو جریان اصلی سیاسی جمهوری اسلامی در بازۀ ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۲، به شناسایی دال‌های مرکزی، نحوه مفصل‌بندی آن‌ها و تلاش هر گفتمان برای تثبیت هژمونی معنایی پرداخته است. پژوهش به روش کیفی و با استفاده از تحلیل گفتمان انتقادی بر مبنای نظریه لاکلا و موفه انجام شده و داده‌های آن شامل بیانیه‌ها، سخنرانی‌ها، مطبوعات و متون رسمی است. نتایج نشان می‌دهد که گفتمان اصلاح‌طلبی با تمرکز بر دال‌هایی چون «مردم»، «قانون» و «توسعه سیاسی» و گفتمان اصول‌گرایی با تأکید بر «ولایت‌فقیه»، «ارزش‌های اسلامی» و «عدالت» کوشیده‌اند میدان معنا را به نفع خود بازتعریف کنند. تحلیل میدانی نشان می‌دهد که این رقابت معنایی همواره پویا، ناپایدار و وابسته به مؤلفه‌های زمینه‌ای سیاسی و اجتماعی بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

Contemporary Researches on Islamic Revolution
دوره 8، شماره 27
دی 1404
صفحه 128-97

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار