طوفان‌الاقصی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران؛ فرصت ها و چالش ها

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

عملیات «طوفان‌الاقصی» که در 15 مهر 1402 به رهبری حماس انجام شد، به‌عنوان یک نقطه عطف تاریخی، تحولات عمیق و گسترده‌ای در تاریخ مقاومت فلسطین و همچنین تحولات محور مقاومت در منطقه غرب آسیا بویژه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران رقم زد. بدین‌ترتیب سیاست خارجی ایران نیز همواره تحت تأثیر تحولات پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی همچون طوفان‌الاقصی قرار داشته است. سوال اصلی پژوهش این است که بر مبنای نظریه ترکیبی مقاومت و بومی‌گرایی، طوفان‌الاقصی موجب چه فرصتها و چالشهایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران شده است؟ فرض بر این است که رابطه میان میان طوفان‌الاقصی و سیاست خارجی ایران در قالب پنج مفهوم شاخص رویکرد ترکیبی؛ استقلال و حاکمیت ملی، توجه به هویت فرهنگی و دینی، مقابله با سلطه‌گری و استکبار، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، حمایت از مظلومان و حقوق بشر قابل بررسی می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد طوفان‌الاقصی از یک سو موجب فرصت‌هایی همچون ارتقا توان بازدارندگی و اقتدار نظامی ایران، هماهنگی میدان و دیپلماسی، گسترش گفتمان مقاومت در سطح جهانی، تقویت ائتلاف‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، بحران داخلی و انزوای خارجی اسرائیل و سیاست خارجی فعال مقاومت‌محور گردید، از سوی دیگر چالش‌هایی همچون سقوط اسد در سوریه و قطع شدن اتصال جغرافیایی ایران و محور مقاومت، تهدیدات و حملات مستقیم اسرائیل، بی‌ثباتی و احساس ناامنی در منطقه و تلاش‌های امریکا جهت بی‌اثر کردن پیمان‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را تحت‌الشعاع قرار داده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیلی-کیفی از طریق منابع کتابخانه‌ای، اسنادی و گزارشات رسمی به جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات