Contemporary Researches on Islamic Revolution

Contemporary Researches on Islamic Revolution

تحول مفهوم امنیت در نظریه سازه‌انگاری: از امنیت منفی به مثبت و پایدار (مطالعه موردی انقلاب اسلامی ایران)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 گروه روابط بین‌الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه روابط بین‌الملل، دانشکده روابط بین‌الملل، وزارت امور خارجه، تهران، ایران
چکیده
پس از پایان جنگ سرد، مطالعات روابط بین‌الملل توجه بیشتری به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی امنیت معطوف کردند. سازه‌انگاری با تأکید بر فرآیند اجتماعی «شدن» تهدیدها، امنیت را پدیده‌ای پویا و وابسته به هویت، فرهنگ و هنجارها می‌داند؛ با این حال، خلأ چارچوبی جامع برای تبیین تحول سه‌گانه امنیت در این نظریه مشهود است. پرسش اصلی پژوهش آن است که چگونه می‌توان در چارچوب سازه‌انگاری، تحول امنیت را از مرحله منفی به مثبت و سپس به امنیت پایدار به‌صورت پیوستاری نظری بازسازی کرد؟ هدف، ارائه چارچوبی تحلیلی برای این سه مرحله است. این مراحل بر تمایز کلاسیک امنیت منفی و مثبت استوار است و امنیت پایدار به‌عنوان مرحله سوم برای تبیین تداوم درازمدت امنیت در بسترهای انقلابی و غیرغربی معرفی می‌شود. انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان مطالعه موردی برای اعتبارسنجی مدل به کار رفته است. روش تحقیق کیفی و تحلیلی و مبتنی بر تحلیل آثار سازه‌انگاران و اسناد تاریخی–سیاسی ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد امنیت منفی بر بقا و دفع تهدید و بازتعریف دشمن استوار است؛ امنیت مثبت بر توانمندسازی اجتماعی، اعتماد و بازسازی رابطه دولت–جامعه تأکید دارد؛ و امنیت پایدار زمانی تحقق می‌یابد که هنجارهای امنیتی در هویت جمعی درونی و از طریق نهادینه‌سازی میان‌ذهنی بازتولید شوند. تحولات پس از انقلاب گذار از امنیت واکنشی به امنیت نهادینه و چندلایه را نشان می‌دهد. نتایج بیانگر آنست که امنیت پایدار صرفاً جمع امنیت منفی و مثبت نیست، بلکه کیفیتی متمایز و حاصل درونی‌سازی هنجاری امنیت است. این مقاله باارائه صورت‌بندی مرحله‌ای تحول امنیت، به بسطنظری سازه‌انگاری درمطالعات امنیتی کمک می‌کند
کلیدواژه‌ها
موضوعات